به گزارش سلامت نیوز به نقل از JAMA Pediatrics، هوش مصنوعی دیگر فقط ابزاری برای انجام تکالیف یا پاسخ به پرسش‌های درسی نیست. مطالعه‌ای تازه در JAMA Pediatrics نشان می‌دهد که بیش از یک‌پنجم دانش‌آموزان برای صحبت درباره احساسات یا گرفتن راهنمایی در روابطشان با دوستان و والدین، به چت‌بات‌های هوش مصنوعی مراجعه می‌کنند؛ پدیده‌ای که پرسش‌های مهمی درباره سلامت روان نسل نوجوان مطرح می‌کند.

در این پژوهش، ۳۹٬۷۶۱ دانش‌آموز پایه چهارم تا دوازدهم در انتاریوی کانادا، با میانگین سنی ۱۲٫۸ سال بررسی شدند. ۲۱٫۱ درصد گفته بودند از هوش مصنوعی برای مسائل عاطفی یا دریافت توصیه درباره روابط بین‌فردی استفاده کرده‌اند. این میزان با افزایش سن بیشتر می‌شد: ۱۶٫۲ درصد در مقطع ابتدایی، ۲۱٫۳ درصد در دوره متوسطه اول و ۲۵٫۶ درصد در دبیرستان. این رفتار در دختران نیز شایع‌تر از پسران بود (۲۷٫۲ در برابر ۱۴٫۲ درصد).

تنهایی یکی از مهم‌ترین عوامل مرتبط با این الگو بود؛ به‌طوری‌که هر واحد افزایش در شاخص تنهایی با ۳۱ درصد شیوع بیشتر استفاده عاطفی از AI همراه بود. احساس کمترِ ارزشمند بودن و اهمیت داشتن برای دیگران نیز با احتمال بیشتر مراجعه به چت‌بات ارتباط داشت. نکته قابل‌توجه دیگر این بود که استفاده گسترده از AI برای امور درسی، احتمال استفاده عاطفی از آن را هم افزایش می‌داد؛ دانش‌آموزانی که زیاد از هوش مصنوعی برای مدرسه استفاده می‌کردند، ۲٫۴۷ برابر بیشتر احتمال داشت برای مسائل احساسی نیز به آن مراجعه کنند.

از نظر سلامت روان، تفاوت‌ها قابل‌توجه بود: ۵۷٫۷ درصد از دانش‌آموزانی که استفاده عاطفی از AI داشتند، از آستانه بالینی مشکلات هیجانی عبور کرده بودند؛ این رقم در سایر دانش‌آموزان ۲۹٫۲ درصد بود. حتی پس از تعدیل عواملی مانند تنهایی، احساس ارزشمندی، استفاده آموزشی از AI و ویژگی‌های جمعیت‌شناختی، استفاده عاطفی همچنان با ۲۶ درصد شیوع بیشتر مشکلات بالینی همراه بود. البته این یافته‌ها ارتباط آماری را نشان می‌دهند و به‌تنهایی ثابت نمی‌کنند که استفاده از AI علت بروز مشکلات روانی است؛ ممکن است نوجوانان آسیب‌پذیرتر، بیشتر به چنین ابزارهایی پناه ببرند.

نویسندگان به مفهومی اشاره می‌کنند که می‌توان آن را «شکاف همدلی» نامید: هوش مصنوعی قادر است همدلی را شبیه‌سازی کند، اما ممکن است به‌جای به چالش کشیدن باورهای نادرست، صرفاً آن‌ها را تأیید کند. احتمال ارائه اطلاعات نادرست، نبود سازوکارهای قابل‌اتکای مداخله در بحران و حساسیت افشاگری‌های شخصی در پلتفرم‌های تجاری نیز بر نگرانی‌ها می‌افزاید.

پیام عملی مطالعه برای والدین، معلمان و پزشکان روشن است: به‌جای سرزنش یا ممنوعیت فوری، باید درباره استفاده عاطفی از هوش مصنوعی گفت‌وگویی بدون قضاوت آغاز کرد. پرسشی ساده مانند «وقتی ناراحتی یا درباره رابطه‌ات با کسی مشکلی داری، با هوش مصنوعی هم صحبت می‌کنی؟» می‌تواند دریچه‌ای برای شناخت نیازهای پنهان نوجوان باشد.

هوش مصنوعی می‌تواند معلم، دستیار و ابزار مفیدی برای یادگیری باشد؛ اما نباید جایگزین رابطه انسانی، حمایت خانواده یا درمانگر شود. شاید مهم‌ترین پیام این پژوهش آن باشد که وقتی کودکان برای شنیده‌شدن به ماشین‌ها پناه می‌برند، باید از خودمان بپرسیم چه چیزی در شبکه حمایت انسانی آن‌ها کم‌رنگ شده است.